समाचार

पाँचवटा सवारीसाधन ठोक्किँदा सोह्र जनाको मृत्यु | गुल्मीको रोचक बिवाहा : एक युवती द्वारा दुई दिनमा दुई जना संग बिवाह | प्रधानमन्त्री :गठबन्धन बचाउनुपर्छ, हामी फेरि छलफल गर्छौँ | विदेशबाट विद्यार्थीहरु ल्याउने गरी नेपाललाई शैक्षिक केन्द्र बनाउन सकिन्छः शिक्षामन्त्री खनाल | गभर्नर राणाको निधनले मुलुकको अर्थतन्त्रमा अपुरणीय क्षति : अर्थमन्त्री | एकीकृत समाजवादीको केन्द्रीय कमिटी बैठक जारी | रास्वपाका सभापति लामिछानेले आज विशेष पत्रकार सम्मेलन गर्दै | आफूलाई ‘स्वतः विजयी घोषित’ गर्न माग राख्न निर्वाचन आयोग जाँदै उमेश श्रेष्ठ | रविले चितवनका किसानलाई भने: भेट्न आउँदैछु | सांसद रिहाईका लागि नागरिक उन्मुक्तिको प्रदर्शन | प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीलाई प्रतिस्पर्धामा उमेर हद नलगाउन अन्तरिम आदेश | गम्भीर अवस्थामा देशको अर्थतन्त्रमा सुधारको संकेत देखिएको छः प्रधानमन्त्री | राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले तत्काल सरकार नछाड्ने भएको छ । रवि लामिछानेले न्याय पाउनुपर्छ’ भन्दै आत्मदाहकाे प्रयास | ( भिडियाेसहित ) प्रतिनिधिसभा सदस्यहरूका लागि आजदेखि अभिमुखीकरण कार्यक्रम सुरु | व्यवसायीलाई कस्ने नीति नलिन बैंकहरुलाई गभर्नर अधिकारीको आग्रह | रास्वपा प्राइभेट कम्पनी भएको भन्दै जिल्ला सभापतिद्वारा पार्टी परित्याग | गौतम अडानीलाई उछिन्दै मुकेश अम्बानी पुन: बने एसियाकै धनाढ्य, अडानीको सम्पत्ति लगातार ओरालो | गणतन्त्र, संघीयता र धर्मनिरपेक्षतालाई यही संविधान र संसदले टुंग्याउन सक्छ: ज्ञानेन्द्र शाही क्यानका कार्यवाहक सचिव मल्लले दिए राजीनामा | वन विज्ञान अध्ययन संस्थानको संग्रहालय प्रयोगविहीन | बाइक र स्कुटर पछाडि बस्नेलाई हेल्मेट अनिवार्य गर्दै सरकार | लेखा प्रणालीलाई विश्वका उत्कृष्ट मुलुकसँग प्रतिष्पर्धी बनाउन आवश्यक : अर्थमन्त्री पौडेल | रविलाई गृहमन्त्री बनाउन किन चाहँदैनन् प्रचण्ड? प्रधानमन्त्री दाहाल र रवि लामिछानेबीच भेटवार्ता | वडा १७ बाट नागरिक विद्युतीय सुशासन सेवा प्रारम्भ | बोउमा कनएक्स्पोमा सहभागी हुन महासंघ अध्यक्ष भारत प्रस्थान प्रहरीको गोली लाग्दा उडिसा राज्यका स्वास्थ्यमन्त्री दासको मृत्यु | गृह मन्त्रालयबारे छलफल गर्न माओवादी पदाधिकारी बैठक बस्दै | भुवने डाँडामा निर्माण भएको मन्दिरमा भीड | रवि लामिछानेले आइतबार नेपालको नागरिकता लिने | सर्भर डाउन हुँदा अवरुद्ध बनेको अन्तर्राष्ट्रिय उडान सुचारु | भारतीय सेनाका दुई विमान आपसमा ठोक्किएर दुर्घटना, एक जनाको मृत्यु | रवि लामिछानेले छाडे सरकारी निवास | रवि लामिछानेले गृह मन्त्रालयबाट बाहिरिँदै भनेः यतिखेर म अनागरिक छु, के प्रश्न सोध्नुहुन्छ? रविको समर्थनमा प्रदर्शन गर्ने सर्वोच्च अगाडिबाट पक्राउ | रवि लामिछानेको सांसद पद खारेज (फैसलाको पूर्णपाठ) उद्यमीका समस्या तत्काल समाधान गर्न महासंघको माग गृहमन्त्री लामिछानेको मुद्दामा सुनुवाइ सकियो | तोसिमाको स्पष्टीकरण: प्रेमप्रसादले चाँडै संसार छाड्दैछन् भन्ने बुझेरै भेट्न पुगेको थिएँ | प्रेम आचार्यको परिवारसँग गृहमन्त्रीको भेट गुणस्तरीय निर्माणका लागि आयोजना प्रमुखलाई नै आयोजनाप्रति जिम्मेवार बनाउनुपर्छ ः उपप्रम लिङ्देन मनोज पाण्डे मानव बेचबिखनमा पनि दोषी ठहर, सजाय माघ २३ मा निर्धारण हुने | ऋण तिर्न नसक्दा आत्मदाह प्रयास सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी उपर दिएको निबेदन २१ औ दिन सम्म पनि जिल्ला प्रशासन कार्यालय कपिलबस्तुमा निबेदन दरपिठ भएन त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका आन्तरिक टर्मिनल प्रमुख चुडाल पक्राउ | नेपाल–भारत कूटनीतिक सम्बन्धको ७५ वर्ष पुगेको अवसरमा ७५ परियोजना सार्वजनिक | नेपाली कांग्रेसले पायो प्रमुख प्रतिपक्षी दलको मान्यता | उपसभामुख रानाले गरिन् पदभार ग्रहण | सशस्त्र प्रहरी दिवसको अवसरमा आयोजित प्रभातकालीन विशेष कार्यक्रम | भारत भागेको आशंका,एमाले सांसद कोइरीलाई पक्राउ गर्न ७७ जिल्लामा सर्कुलर | हर्क साम्पाङले अवैध संरचनामा चलाए डोजर | सोनाम ल्होसारः तामाङ वेषभूषामा प्रधानमन्त्री प्रचण्ड | वृद्ध झादम्पती हत्या प्रकरण : फरार रहेका अर्का अभियुक्त पक्राउ | प्रचण्डलाई विश्वासको मत दिएर गल्ती गर्‍यौं : शेखर कोइराला सुर्खेत दुर्घटनाप्रति प्रधानमन्त्री प्रचण्डद्वारा दुःख व्यक्त | रेसुङ्गा विमानस्थल नियमित उडानका लागि सबै पक्षबाट सहयोगकाे अपेक्षा राखेका छाैं: नगरप्रमुख पन्थी सुनको भाउ घट्दा चाँदी स्थिर, आज कतिमा हुँदैछ खरिद–बिक्री? निर्मला हत्याकाण्ड : प्रहरीको ‘घाँटीमा अड्किएको काँडा’, ७६ अनुसन्धान अधिकृतको असफल प्रयास | रास्वपाकी इन्दिराले गरिन् उपसभामुखमा उम्मेदवारी दर्ता | प्रधानमन्त्री प्रचण्डद्वारा मृत्युपश्चात् आफ्नो शरीरका सम्पूर्ण अङ्ग दान गर्ने घोषणा। रास्वपाकाे संसदीय दलकाे बैठक जारी, उपसभामुखकाे उम्मेदवार टुंगाे लगाउने | गैरराजनीतिक व्यक्तिलाई राष्ट्रपति बनाउनु राजनीतिक दलले आफैँमाथि विश्वास नगर्नु होः सुवास नेम्वाङ | राष्ट्रपतिबारे प्रधानमन्त्रीको चाहना | एमालेका देवराज घिमिरे सभामुखमा निर्वाचित | महासंघ प्रतिनिधिमण्डल र सहरी विकास मन्त्री विक्रम पाण्डेबीच भेटघाट, क्रसर उद्योग संचालनमा देखिएको समस्या छिट्टै समाधान हुने मन्त्री पाण्डेको भनाई राहदानीका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाटै आवेदन हुँदा सेवाग्राहीलाई राहत | आज सभामुखको निर्वाचन हुँदै, एमालेका देवराज र कांग्रेसकी ईश्वरीबीच प्रतिस्पर्धा | राष्ट्रपति पद मेरो लागि होइनः डा. रुइत | एकैचाेटि २ सय जना चढ्न मिल्ने ‘क्रुजसिप’ नारायणी नदीमा सञ्चालन | हाज दुर्घटनास्थलमा भेटिएका २ शवको पुष्टि हुन बाँकी, डीएनए परीक्षण हुँदै | सरकारले विदेशी प्रतिनिधि भेट्दा परराष्ट्रका कर्मचारी अनिवार्य राख्नुपर्ने | वर्षमान पुनको कलेजो प्रत्यारोपण गरिँदै | राप्रपाकाे प्रमुख सचेतकमा ज्ञानेन्द्र शाही | तनहुँ जिल्ला अदालतबाट पल शाहले पाए सफाइ यस्तो छ प्रचण्डको मन्त्रिमण्डल,कुन मन्त्रालय कसलाई ? विमान दुर्घटना परी ज्यान गुमाउनेको शव शिक्षण अस्पतालमा कसरी अबैध हुन्छन क्रसर र खानीहरु?किन गरिदैन यसको समुचित ब्यबस्थापन ? ‘७२ जनाको ज्यान जाने गरी भएको यती एयरलाइन्स दुर्घटनाबाट महासंघ मर्माहत’ आमाहरुको नाममा साहित्यिक पुरस्कार वितरण केपी ओली भेट्न बालकोट पुगे प्रचण्ड | सभामुखबारे छलफल जारी दुर्घटनाग्रस्त जहाजमा सवार ७२ मध्ये ११ विदेशी, ३ बालबालिका निर्मला कुर्मी र नकुन्नी धोबीको घटना छानबिन तत्काल अघि बढाउने गृहमन्त्रीको प्रतिबद्धता क्रसर सचालनमा देखिएको समस्याले निर्माण उद्योगमा परेको समस्या बारे उपप्रधानमन्त्री एवं भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रीको चासो काठमाडौंको शंखरापुरमा प्रहरीले बल प्रयोग गर्दा वडा सदस्यको हात भाँचियो छ टेलिकमले बाँड्यो प्रति शेयर ४० रुपैयाँ नगद लाभांश राष्ट्रपतिको चुनाव हेरेर प्रचण्डलाई विश्वासको मत दियौं : शेखर कोइराला नेपाल टी-२० लिगः पैसाका लागि म्याच फिक्सिङ भएको सीआईबीको निष्कर्ष, के होला कार्वाही ? नदीतथा खानीजन्य सामग्रीको उत्खननमा दोखिएको समस्यमा प्रति महासंघको गम्भीर ध्यानाकर्षण निर्माण क्षेत्रमा अग्रणी पहिचान बनाएको ‘शर्मा एण्ड कम्पनी’ ५८औं वर्षमा प्रवेश गाँजा,चरेस जस्तै अबैध बने निर्माण सामाग्रीको मेरुदण्डको रुपमा रहेको ढुङ्गा, गिट्टी, बालुवा लगाएतका निर्माण सामाग्रीहरु उप्रधानमन्त्री एवं भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री श्रेष्ठले निर्माण उद्योगको समस्या समाधानका लागि पहल गर्ने उप्रधानमन्त्रीद्धय पौडेल र लामिछानेसँग महासंघ प्रतिनिधिमण्डलको भेट, निर्माण उद्योगको समस्या बारे ध्यानाकर्षण गुल्मी जिल्लाकै नमुनाको रुपमा गुल्मीदरबार गाउँपालिका कार्यालय ३ उपप्रधानमन्त्रीसहित ८ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन प्रचण्ड प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त, शपथ ग्रहण भोलि नेपालका लागि चिनबाट हिड्यो रेसिन्स इलेक्ट्रिक कार, केही दिन पछि बिक्री शुरु के हो मुस्कान सहितको सेवा के गरेमा दिन सकिन्छ त ? प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन, २०७९ को परिणाम घोषणा सरकारको अध्यादेश ल्याउने निर्णयप्रति कांग्रेस उपसभापति गुरुङ पनि असन्तुष्ट

कसरी अबैध हुन्छन क्रसर र खानीहरु?किन गरिदैन यसको समुचित ब्यबस्थापन ?

 

प्रमोद लामिछाने
लेखकः निर्माण व्यवसायी महासंघका कार्यसमिति सदस्य हुनुहुन्छ

(राज्यले आफ्नै निर्णय र प्रतिबद्धताहरु पालना नगर्दा गाँजा र चरेस जस्तै प्रतिबन्धित भए नेपालका खानिजन्य निर्माण सामाग्रीहरु)

* बिश्वमा खानिजन्य निर्माण सामाग्रीहरुको बार्षिक उत्खनन झण्डै २७अर्व घनमिटरको हाराहारीमा हुन्छ।
* अमेरिका एक्लैले बार्षिक ४अर्व पचास करोड घनमिटर ढुङ्गा, बालुवा,गिट्टी,अनि अन्य खानिजन्य सामाग्रीहरुको कारोबार गर्छ।
बेल्जियमले आफ्नो देशको खानीहरुबाट उत्खनन गरिएको बालुवा ३१ वटा देशमा निर्यात गर्छ ।
* बिश्वको कारोबारको २०प्रतिसत बालुवाको खपत त चीन एक्लैले गर्छ ।
* एक आँकडा अनुसार यहि रफ्तारबाट नेपालमा भौतिक पुर्वाधार निर्माण हुने हो भने यी पुर्वाधार निर्माण गर्न बार्षिक २६लाख घनमिटर गिट्टी अनि १२लाख घनमिटर बालुवाको आबस्यक पर्छ ।
* नेपालको १४ जिल्लाको ९२ ठाउँमा पहिचान गरिएको ढुङ्गा खानीहरुको क्षेत्रफल ४३२.१७हेक्टर छ।सो खानिहरु बाट १९करोड ४९लाख ३ हजार ६३६ घनमिटर ढुङ्गा उत्खनन गर्न सकिने छ भन्ने एउटा तथ्यांकले देखाएको छ ।
माथिको तथ्यांकहरु हेर्दा बिश्वमै धेरै देशहरूले खानीजन्य निर्माण सामाग्रीहरुको उचित ब्यबस्थापन गरि यसलाइ उच्च प्राथमिकतामा राखेर नै देशको पुर्वाधार बिकाशमा छ्लाङ मारेका देखिन्छ१जसले गर्दा कतिपय देशहरूको प्रमुख आय नै खानीजन्य सामाग्रीहरुको निर्यात गरेर भएको छ ।
तर हाम्रो देश नेपालमा अथाह रुपमा रहेका यी खानिजन्य निर्माण सामाग्रीहरुको उचित ब्यबस्थापन नगरिदा अनि अबैज्ञानिक मापदण्डका कारण देशका धेरै क्रसर उद्योगहरु अबैध भएका छन । ढुङ्गा,गिट्टी,बालुवा उत्खनन बिक्री तथा ब्यबस्थापन मापदण्ड २०७७ अनुसार क्रसर र खानीहरु सन्चालन गर्न राजमार्ग, खोला वा नदी पक्की पुल,जलासय,पोखरी बाट ५०० मिटर, शिक्षण संस्था,स्वास्थ संस्था, मन्दिर, सुरक्षा निकायहरु, घनाबस्ती, अन्तर्राष्ट्रियसिमा, बन, निकुञ्ज तथा आरक्ष बाट २ किलोमिटर हाइटेन्सन लाइनबाट २००मिटर अनि चुरे पहाडको फेदिबाट १५००मिटरको वरिपरि रोक लगाएको छ । यी मापदण्ड मानेर खानी तथा क्रसरहरु संचालन गर्ने हो भने प्राय सबै अबैध हुन्छन । जसले गर्दा नेपालको जुनसुकै कुनामा गए पनि खानी र क्रसर उद्योगहरु स्थापना गर्न सकिन्न । यहि कारण प्राय क्रसर र खानी उधोगहरु अबैध भएका छन ।अनि यहि नियमलाइ टेकेर राज्य संचालन गर्नेहरुले यसलाई दुहुनो गाई बनाएका छन । जसले गर्दा एकातिर नेपालमा उपभोक्ताहरुले खानिजन्य निर्माण सामग्रीको अत्याधिक मुल्य तिर्नु परिरहेको छ । अर्को तिर नेपाल सरकारका आयोजना र परियोजनाहरुको निर्माण लागत पनि महङ्गो हुन पुगेको छ ।
बि.स. २०७० फाल्गुन महिनाबाट खानी तथा क्रसरहरुमा गरिएको अनावश्यक धडपकडले खानिजन्य निर्माण सामाग्रीहरुको मूल्य १०० प्रतिशतले वृद्धि भयो । सो समय देखि नै यसलाई ब्यबस्थापन गर्न राज्यस्तरमा अनेक समिती बने धेरै निर्णयहरु भयो१ तर यसको समाधान हुन सकेन । यसलाई झन झन बल्झाउदै लगियो । यसलाइ समाधान गर्न र ब्यबस्थित रुपमा खानी र क्रसर उध्योगहरु संचालन गर्नको लागि खानी तथा भु गर्भ बिभागले २०७१ सालमै डडेल्धुरा, डोटी, धनकुटा, मोरङ, चितवन, उदयपुर, सिन्धुली, मकवानपुर, पाल्पा, ललितपुर, अर्घाखाँची, प्युठान, सुर्खेत, सल्यान लगाएतका १४ जिल्लाका ९२ स्थानहरुमा ब्यबस्थित रुपमा खानी तथा क्रसरहरु सन्चालन गर्ने भनेर ती ठाउँहरुको पहिचान अनि सर्वेक्षण पनि गर्यो१ साथै ती ठाउँहरुमा राज्यले बाटों, बिजुली जस्ता अन्य पुर्वाधारहरुको निर्माण गरिदिने अनि निजि क्षेत्रका व्यावसायीहरुले ती तोकिएका स्थानहरूमा खानी तथा क्रसर उद्योगहरु स्थापना गरि ती स्थानहरु बाट उत्खनन गर्दै बिक्रीवितरण बितरण गर्ने नीति बनाइएको थियो१तर आज दस बर्ष बितिसक्दा पनि यसको लागि एउटा सिन्को सम्म भाचिएको छैन । जसले गर्दा हाल संचालित खानी तथा क्रसरहरु कानुनत अबैध भए१राज्यले हाल यस्ता अबैध भनिएका खानी तथा क्रसरहरुलाई उत्खनन र उत्पादनमा रोक लगाएको छ१सथै ती उत्पादित सामाग्रीहरुलाइ पनि ओसारपसारमा बन्देज लगाएको छ ।
यहि कारण अहिले देशका सम्पुर्ण भौतिक पुर्वाधार निर्माणहरु अबरुद्ध हुन पुगेका छन । थानकोट(नौबिसे सुरुङ्मार्ग नौबिसे (मलेखु सडक बिस्तार, मुग्लिन(पोखरा, नारायणघाट (बुटवल सडक खन्ड् लगाएतका देश भरीका सम्पुर्ण निर्माणकार्यहरु ठप्प भएका छन । जसले गर्दा एकातिर समयमै निर्माण कार्यहरु सम्पन्न हुदैनन् भने अर्को तर्फ राज्यलाई आर्थिक भार पर्ने निश्चित छ । अनि समयमा निर्माण सम्पन्न भएनन भनेर निर्माण व्यावसायिहरुलाई एकोहोरो पेल्नु भनेको राज्य आफ्नो दाइत्वबाट बिमुख हुँदै गएको भन्न पर्ने अवस्था आइसकेको छ ।
राज्य आफुले कबुल गरेको कुराहरु बाट पन्छने अनि उत्पादित निर्माण सामाग्रीहरुलाइ अबैध बनाउदै जाने हो भने ढुङ्गा, बालुवा, गिट्टी जस्ता निर्माण सामाग्रीहरु बिदेशबाट एल सी खोलेर आयत गर्न नपर्ला भन्न सकिन्न । कतिपय जिल्लाका सरकारी हाकिम,सुरक्षा निकायका पदाधिकारी, स्थानीयतहका प्रतिनिधि, राजनीति दलका स्थानीय नेताहरु, डन, गुन्डा, चुल्ठे, मुन्द्रेहरुको प्रमुख आयश्रोतको रुपमा रहेको यो ब्यबसाय यहि कारणले गर्दा पनि ब्यबस्थापन हुन सकेन भन्नेमा अतिसय नहोला । यो ब्यबसायलाई अबैध बनाउदै अनाधिकृत रुपमा उत्खनन गरिएका यी निर्माण सामाग्रीहरुको मूल्य यहि र यिनै कारणहरुले गर्दा उच्च छ । यदि यसको समुचित ब्यबस्थापन गर्ने हो भने अहिलेको भन्दा आधा मुल्यमा आम उपभोक्ताहरुले खरिद गर्न पाउने थिए साथै अनाधिकृत उत्खननमा पनि रोक लाग्ने थियो ।
अतः राज्य तहमा रहेकाहरुले यसलाइ दुहुनो गाई बनाइ रहनु भन्दा पनि यसको समुचित ब्यबस्थापनमा ध्यान दिनु पर्छ । प्रष्ट नीति उचित ऎन, कानुनहरु बनाएर नेपालबाट ढुङ्गा,बालुवा लगाएतका खानिजन्य निर्माण सामाग्रीहरु निर्यात गरेर बिदेशी मुद्रा भित्र्याउने बाताबरण बनाउनु पर्दछ ।